De vijand in jezelf

De vijand in jezelf

In aansluiting met de Bergrede wordt er bij Mattheus en Lukas de toehoorders van Jezus duidelijk gemaakt niet te blijven denken in een wereld waar goed en kwaad twee gescheiden gebieden zijn. Wij leven niet in een wereld waar landen behoren bij de As van het kwaad en landen waar alles peis en vree is. Zoals Bush dat ons eens wilde voortoveren. Evenmin is er tussen religies en binnen een religie een duidelijk onderscheid te maken tussen goeden en kwaden hoezeer dat in alle religies gebeurt.

Een prachtig verhaal is dat over de tollenaar en de zeer vrome, sociaal bewogen, Schriftgeleerde. Het gevaar je beter te achten dan een ander is juist het meest aanwezige bij de vrome. Meestal ziet een mens de splinter in de oog van de ander maar de balk in zijn eigen ogen ziet hij niet. Zelfs, juist, de meest gelovige mens loopt dat risico. Als je geloof zelfs bergen kan verzetten maar je hebt de liefde niet ben je, dan ben je een rammelend bekken. Het verschil wordt niet gemaakt door wat je gelooft maar hoe je liefhebt.

Dat liefhebben geldt voor iedere mens, ook als jij die mens aanklaagt omwille van zijn misdadigheid. Het is de hele teneur in de Schrift.Dat geldt ook voor de vijand in jezelf. Is een van de rode lijnen in de Schrift..

Bij de analyse van jezelf, oftewel gewetensonderzoek, stuit iedere mens op levensmomenten, levensaspecten, of daden waarin je schaamrood op je kaken moet krijgen. Alleen psychopaten komen daar niet bij.

Frank Smulders, een psycholoog therapeut bij de RIAGG, die als bijzondere opdracht had om mensen met een concentratiekampverleden te helpen, zei mij eens: de grootste pijn de grootste moeite in de therapie voor zo’n slachtoffer is , zich te bevrijden van de haat tegenover zijn beulen. Tijdens de therapie ontdekt hij in zijn woede , pijn, haat tot dezelfde misdaden in staat te willen zijn als van zijn beul. Het grootste leed dat een ander je aandoet, is de ontdekking dat je ook tot verschrikkelijke dingen in staat bent. In de vorm van weerwraak bijvoorbeeld.

Op vele manieren leeft er in iedere mens een spoor van vernieling, agressie, veroordeling, verachting, haat. Wij worden geboren als mensen met alle mogelijkheden om goed en om kwaad te doen. Vroeger werd die vijand in jezelf soms verpersoonlijkt als een duivel , nu gesymboliseerd als de donkere kant van jezelf. Ik ben niet oke. Hoeveel mensen lijden daar niet onder: ik doe meer niet goed dan wel goed. Religie en psychologie hebben als taak om de mens zowel te confronteren met die zwakke, c.q. slechte, c.q. zondige, kant maar juist om te bewerken dat te accepteren, eraan te werken en je allereerst te baseren op je mens-zijn als: ten diepste ben je goed. Ten diepste ben je een mens om van te houden. In de Schrift horen we: want ten eerste en ten laatste word je onvoorwaardelijk door een Werkelijkheid bemint die we door de Schrift geleerd, God noemen. Vergeef ons onze schuld – en die wordt vergeven en vergeten   zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven.

Maar het proces van haat naar liefhebben kan een leven lang kosten. Daar heeft een mens tijd voor nodig, begrip voor nodig, tijd om wonden te laten helen. En ook – soms zeg ik – leren verstaan dat de misdadiger ook een mens is die vanaf zijn geboorte misvormd is, geslagen kan zijn, zelfgefolterd is en geminacht. Geen misdaad wordt daarmee vergoeilijkt of blijft ongestraft maar kan wel begrepen worden bijvoorbeeld bij de rechtspraak. . Mensen vergeten te gemakkelijk dat ook een misdadiger aan zijn schuld ten onder kan gaan.

Vrijdag j.l werden in Keulen 130 kaarsen aangestoken: 149 voor de slachtoffers van die moorddadige vliegramp, een voor de dader. De Bondspresident memoreerde aan de vertwijfeling, de mogelijk wanhoop van de dader. Niet aan ons is het laatste oordeel.

Gedicht van Gerrit Komrij.

Het is een sport om met gestrekte vinger

te wijzen naar de goeden en de kwaden.

Ik   houd het liever bij de binnendringer

die in mijzelf verlangt nar euveldaden.

 

Twee zielen huizen in ons en ze heten

ons meestal kwade en soms-betere ik.

Ik hoor ze altijd. In mij woedt hun vete.

Straks klopt de demon weer. Vrees ik zijn tik?

 

De vrede om ons is maar schijn van vrede.

Ons eerste ik voert oorlog met ons tweede.

Ik word zo weer de ander die ik ben.

 

Zolang ik mijn gehate ik maar ken

en in de gaten houd ben ik niet bang.

Elk uur van lauwheid is een uur te lang.

Komrij

Onze levensopdracht is om ons te ontdoen van elke haat en wraakgevoelens, ook naar onszelf toe.

Tileke liet ons horen hoe die radicale moraliteit door de eeuwen heen is begrepen en gerealiseerd door ontelbare mensen. Wat onmogelijk lijkt blijkt mogelijk. Een aantal mensen kunnen we met name noemen.

 

een open gemeenschap van mensen, die de wereld kritisch wil benaderen vanuit de traditie van het christendom en die zorg wil hebben voor elkaar en voor anderen